Kapadokya

Kapadokya İpek Yolu’nun üzerindeydi. Ticaret yolu olan bu yolda konaklama kervansaraylar ile sağlanıyordu. Bölgede iki önemli kervansaray var ve her ikisi de ziyarete açık. Ağzıkarahan, Aksaray-Nevşehir yolu üzerinde, 1231’de Selçuklular tarafından inşa edilmiş. Saruhan ise Avanos’un 5 kilometre kuzeyinde, 1217 yılında Selçuklu Sultanı Alaattin Keykubat tarafından inşa ettirilmiş.

SARIHAN (Kervansaray)

Sarıhan kervansarayı, doÄŸu-batı baÄŸlantısını saÄŸlayan Aksaray-Kayseri güzergahının NevÅŸehir sınırları içinde kalır. Avanos ilçesinin 5 km güneydoÄŸusunda, Ãœrgüp’ün ise 6 km kuzeyinde, Damsa vadisinde yer alır. II. Ä°zzettin Keykavus zamanında – belki de onun tarafından – 1249 yılında yaptırılan Sarıhan 2000 m²’lik bir alanı kaplamaktadır.

Sarıhan’da yapı malzemesi olarak sarı, pembe ve devetüyü renginde, oldukça düzgün kesme taÅŸlar kullanılmıştır. Gerek anıtsal portalin, gerekse iç portalin kapı kemerlerinde iki renkli taÅŸlar kullanılmış, böylece dekoratif bir görünüm saÄŸlanmıştır. Ãœst kısımları yer yer yıkılan han, 1991 yılında restorasyonu tamamlanarak orijinal haline getirilmiÅŸtir. Selçuklu sultanları, sultanhanların en son örneklerinden olan Sarıhan’dan sonra han yaptırmamışlardır.

AÄžZIKARAHAN (Kervansaray)

Aksaray Sultanhanı’ndan sonra Kapadokya’da ikinci durak Aksaray-NevÅŸehir karayolunun 15. km’sinde yer alan AÄŸzıkarahan’dır. BulunduÄŸu köyle aynı adı taşıyan kervansarayın, diÄŸer adı da Hoca Mesud Kervansarayı’dır. AÄŸzıkarahan’ın 2 kitabesine göre yapımına zengin bir tüccar olan Hoca Mesud bin Abdullah tarafından 1231 yılında baÅŸlanmış, 1239′da tamamlanmıştır. Kervansaray’ın holü I. Alaaddin Keykubat, avlusu ise oÄŸlu II. Gıyaseddin Keyhusrev zamanında yapılmıştır.

Ağzıkarahan, portalleri, köşk mescidi, kuleleri ve diğer mimarî özelliklerinden dolayı kale görünümlü sultanhanlarını hatırlatmaktadır. Avlu ortasında anıtsal bir yapı gibi görünen ve dört kemer üzerine oturan köşk mescit, etrafında ise revaklı ve kapalı mekanlar yer alır. Ağzıkarahan süslemelerinde insan, hayvan ve bitkisel motiflerin tercih edilmemiş olması hana farklı bir özellik kazandırmıştır. Hanın dışında güney tarafında dikdörtgen planlı bir de hamamı bulunmaktadır. Ağzıkarahan, Karamanlılar ile Memreş adlı bir Türk beyi arasındaki çatışmada büyük tahribe uğramış, iki kulesi yıkılmış; 14. yüzyıl başlarında Kerimeddin Gazan Han tarafından yeniden yaptırılmıştır.

AÄŸzıkarahan’a 17 km, Alayhan’a 12 km uzaklıkta olan Tepesidelikhan’ın diÄŸer adı da Öresinhan’dır. Kapalı avlulu kervansaray grubundaki hanın kitabesi kayıp olduÄŸundan kesin yapılış tarihi ve kim tarafından yaptırıldığı bilinmemekle birlikte, 13. yüzyılın üçüncü çeyreÄŸine ait olabileceÄŸi araÅŸtırmacıların ortak görüşüdür. Portali ve kubbesinin bir kısmı yıkılmıştır. Ancak, pandantifli kubbenin etrafında yer alan birbirine simetrik üçer sütunla destekli beÅŸik tonuzlu mekanlar oldukça etkileyicidir.

Sultanların yaptırdığı ilk hanlardan olan ve NevÅŸehir’e 35 km uzaklıktaki Alayhan’ı, bugün Aksaray-NevÅŸehir yolu ikiye bölmüştür. Yazılı kaynaklarda adı geçen II. Kılıçarslan Kervansarayı’nın, bu han olması ihtimali bulunmaktadır. Genellikle açık ve kapalı bölümlerden oluÅŸan sultanhanlarının bu örneÄŸinin ne yazık ki açık bölümü tamamen yıkılmış, günümüze sadece üç sahınlı, yedi tonozlu kapalı bölümün bir kısmı kalabilmiÅŸtir. Geometrik motifli ve yedi sıralı mukarnaslı portalinde tek baÅŸlı, çift gövdeli arslan tasviri dikkati çeker.